Het verschil tussen SELV en PELV zit in de aarding van het secundaire circuit. Bij een SELV-circuit (Safety Extra Low Voltage) is de secundaire zijde volledig ongeaard en galvanisch gescheiden van aarde. Bij een PELV-circuit (Protective Extra Low Voltage) mag de secundaire zijde wel geaard worden. Beide systemen werken op een veilige extra lage spanning, doorgaans maximaal 50 V wisselspanning of 120 V gelijkspanning, en worden gevoed via een veiligheidstransformator die voldoet aan IEC 61558-2-6. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over SELV, PELV en de keuze van de juiste veiligheidstransformator voor uw toepassing.

Wanneer gebruik je SELV en wanneer PELV?

SELV gebruik je wanneer er absoluut geen verbinding mag bestaan tussen het secundaire circuit en aarde of het primaire net, zoals in medische ruimten, besloten ruimten en natte omgevingen. PELV gebruik je wanneer aarding van de secundaire zijde functioneel noodzakelijk of toegestaan is, maar de spanning toch laag moet blijven voor veiligheid.

De keuze hangt af van de omgeving en het risico op aanraking met geaarde delen. In een operatiekamer of badkamer is elk contact met aarde potentieel gevaarlijk, waardoor SELV verplicht is. In een industriële besturingsinstallatie waar de behuizing geaard moet zijn voor storingsafleiding, volstaat PELV vaak. Concreet:

• SELV: natte ruimten (badkamers, zwembaden), medische omgevingen, besloten ruimten met geleidende wanden, draagbare gereedschappen op bouwplaatsen
• PELV: besturingsschakelingen in machines, verlichtingssystemen waarbij de armatuur geaard is, toepassingen waarbij EMC-aarding gewenst is

Een belangrijk aandachtspunt: bij SELV mogen de geleiders van het circuit niet in hetzelfde kabelkanaal lopen als geleiders van andere systemen die wel geaard zijn, tenzij ze extra geïsoleerd zijn. Bij PELV geldt die eis niet, maar de spanning blijft beperkt tot de veilige extra lage spanningsgrens.

Wat zijn de normeisen voor SELV en PELV volgens IEC 61558?

Volgens IEC 61558-2-6 moet een veiligheidstransformator voor SELV en PELV een dubbele of versterkte isolatie bieden tussen primaire en secundaire wikkeling. De norm stelt eisen aan de isolatiespanning, de scheidingsafstand tussen wikkelingen en de thermische beveiliging van de transformator.

De kernvereisten zijn:

• Galvanische scheiding tussen primaire en secundaire zijde via dubbele of versterkte isolatie
• De secundaire spanning mag bij SELV en PELV niet hoger zijn dan 50 V wisselspanning (of 120 V gelijkspanning) onder normale bedrijfsomstandigheden
• De transformator moet bestand zijn tegen een diëlektrische testspanning die aanzienlijk hoger ligt dan de bedrijfsspanning
• Thermische beveiliging is verplicht om oververhitting bij overbelasting te voorkomen
• De behuizing en constructie moeten voldoen aan de beschermingsklasse die past bij de installatieomgeving

Voor medische toepassingen gelden aanvullende eisen uit IEC 60601 en NEN-EN-IEC 61558-2-15, die strengere isolatieniveaus en lekstroomlimieten voorschrijven. Een veiligheidstransformator die alleen aan IEC 61558-2-6 voldoet, is dus niet automatisch geschikt voor een operatiekamer.

Mag de secundaire zijde van een SELV-circuit geaard worden?

Nee, de secundaire zijde van een SELV-circuit mag niet geaard worden. Zodra u de secundaire zijde verbindt met aarde, verliest het systeem zijn SELV-status en wordt het feitelijk een PELV-circuit. De bescherming die SELV biedt, is juist gebaseerd op het ontbreken van elke verbinding met aarde of andere circuits.

Dit is een veelgemaakte fout in de praktijk. Een installateur die de secundaire nulgeleider uit gewoonte verbindt met de aardgeleider, heft daarmee de SELV-bescherming op. In omgevingen waar SELV verplicht is, zoals een operatiekamer of een besloten ruimte met geleidende wanden, is dit een ernstige normovertreding met directe veiligheidsconsequenties.

Controleer bij inbedrijfstelling altijd met een isolatiemeter of er geen onbedoelde verbinding bestaat tussen de secundaire zijde en aarde. Bij twijfel over de installatie is overleg met een gespecialiseerde leverancier of normdeskundige sterk aan te raden.

Welke veiligheidstransformator heb je nodig voor een operatiekamer of medische ruimte?

Voor een operatiekamer of medische ruimte van groep 2 is een medische isolatietransformator vereist die voldoet aan IEC 61558-2-15 en NEN-EN 61558. Deze transformator werkt als SELV-bron, heeft een bijzonder lage lekstroom en wordt gecombineerd met een isolatiebewakingssysteem (IMD) dat continu de isolatieweerstand bewaakt.

De eisen voor medische ruimten gaan verder dan standaard SELV:

• De lekstroom van de transformator mag maximaal 0,5 mA bedragen onder normale omstandigheden
• Een isolatiebewakingsapparaat (IMD) is verplicht en geeft alarm bij de eerste isolatiefout, zonder de voeding te onderbreken
• De transformator moet bestand zijn tegen de specifieke belastingsprofielen van medische apparatuur
• Installatie en documentatie moeten aantoonbaar voldoen aan de geldende normen voor medische elektrische installaties

In medische ruimten van groep 1, zoals onderzoekskamers zonder invasieve ingrepen, gelden minder strenge eisen. Toch is ook daar een correcte SELV-voeding via een gecertificeerde veiligheidstransformator de standaard. De keuze van het juiste type is bepalend voor de veiligheid van patiënten en personeel, en voor de aansprakelijkheid van de installateur.

Hoe kies je het juiste vermogen en de juiste spanning voor een SELV- of PELV-transformator?

Het juiste vermogen kiest u door het totale vermogen van alle aangesloten apparaten op te tellen en daar een veiligheidsmarge van minimaal 20 tot 25 procent bovenop te leggen. De spanning kiest u op basis van de vereiste secundaire spanning van de toepassing, waarbij u rekening houdt met de spanningsval onder belasting.

Praktische stappen voor de vermogensbepaling:

1. Inventariseer alle apparaten die op het SELV- of PELV-circuit worden aangesloten en noteer hun vermogen in watt of VA
2. Tel het totale vermogen op en voeg een marge van 20 tot 25 procent toe voor aanloopstromen en toekomstige uitbreiding
3. Controleer of de belasting overwegend resistief of inductief is, want inductieve lasten zoals motoren vragen een hogere aanloopstroom
4. Bepaal de gewenste secundaire spanning: 12 V, 24 V of 48 V wisselspanning zijn gangbare waarden voor SELV-toepassingen
5. Houd rekening met de spanningsval: bij lange kabels of hoge stromen daalt de spanning aan het einde van het circuit

Een onderbemeten transformator loopt thermisch vast en beschadigt op termijn. Een sterk oververmogen is onnodig kostbaar en kan bij lichte belasting leiden tot een hogere stationairlooptemperatuur dan gewenst. Een goede dimensionering is dus zowel een veiligheids- als een economische keuze.

Hoe ACE Transformers and Coils helpt met uw veiligheidstransformator

Standaard veiligheidstransformatoren passen zelden exact op uw toepassing. Wij ontwerpen en produceren veiligheidstransformatoren volledig op maat, afgestemd op uw specifieke SELV- of PELV-toepassing, de vereiste spanning en het benodigde vermogen.

Wat wij voor u doen:

• Ontwerp en productie van veiligheidstransformatoren conform IEC 61558-2-6 en aanverwante normen
• Maatwerk in spanning, vermogen en formaat, inclusief afwijkende secundaire spanningen
• Advies over aarding, aansluitmethoden en normconformiteit voor uw specifieke omgeving
• Levering van prototypes tot grotere series, inclusief ingieten in epoxy of PU-hars voor extra bescherming
• Ondersteuning bij medische, maritieme en industriële toepassingen waar standaardproducten tekortschieten

Of het nu gaat om een SELV-transformator voor een operatiekamer, een PELV-voeding voor een machinebesturing of een scheidingstransformator voor een scheepsinstallatie: wij denken met u mee van specificatie tot eindproduct. Bekijk ons aanbod van transformatoren en spoelen of neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek over uw toepassing.