Een veiligheidstransformator sluit je aan door de primaire zijde op het lichtnet (230 V wisselspanning) te verbinden en de secundaire zijde rechtstreeks op de 12 V- of 24 V-verbruikers aan te sluiten, zonder de secundaire aarde te koppelen aan de installatieaarde. De galvanische scheiding die een veiligheidstransformator biedt, is precies de reden dat de secundaire zijde volledig geïsoleerd moet blijven van het aardingssysteem van de installatie. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het correct aansluiten, de juiste beveiliging en de fouten die je wilt vermijden.

Wat is het verschil tussen primaire en secundaire aansluitklemmen?

De primaire aansluitklemmen zijn de ingangsklemmen van de veiligheidstransformator, bedoeld voor de netspanning (doorgaans 230 V wisselspanning). De secundaire aansluitklemmen zijn de uitgangsklemmen, waarop de lage spanning (12 V of 24 V) beschikbaar is voor de aangesloten verbruikers. De twee zijden zijn galvanisch van elkaar gescheiden, wat betekent dat er geen elektrische verbinding bestaat tussen de primaire en secundaire kring.

In de praktijk zijn de klemmen op de transformator duidelijk gemarkeerd. De primaire zijde heeft doorgaans de aanduidingen L (fase), N (nul) en soms PE (aardgeleider voor de behuizing). De secundaire zijde toont de uitgangsspanning en de klemmen voor de verbruikerszijde. Sommige transformatoren hebben meerdere secundaire aftakkingen voor verschillende spanningen of vermogens. Controleer altijd het typeplaatje en het aansluitschema van de fabrikant voordat je begint, want een verwisseling van primaire en secundaire klemmen kan de transformator onherstelbaar beschadigen of direct gevaar opleveren.

Hoe sluit je de primaire zijde aan op het lichtnet?

De primaire zijde van een veiligheidstransformator sluit je aan op het lichtnet door de fasegeleider (L) en de nulgeleider (N) op de daarvoor bestemde primaire klemmen aan te sluiten. De behuizing van de transformator verbind je via de PE-klem met de beschermingsaarde van de installatie. Dit doe je altijd via een passende beveiliging, zoals een automaat of zekering, in de voedende groep.

Zorg ervoor dat de voedende groep is uitgeschakeld voordat je begint met aansluiten. Gebruik een kabel met de juiste doorsnede voor de primaire stroom (zie ook de sectie over kabeldoorsnede verderop). De primaire aansluiting valt onder de gewone installatieregels voor 230 V, inclusief de verplichting tot aarding van de behuizing. Een veiligheidstransformator is geen vrijbrief om de basisregels van de laagspanningsinstallatie te negeren: de primaire zijde is en blijft gewone netspanning.

Hoe sluit je de secundaire zijde aan op 12 V- of 24 V-verbruikers?

De secundaire zijde sluit je aan door de twee secundaire klemmen rechtstreeks te verbinden met de verbruikers, zonder tussenkomst van een aardverbinding. Bij een veiligheidstransformator voor 12 V of 24 V is de secundaire kring zwevend, wat betekent dat geen van de twee geleiders aan aarde is gekoppeld. De verbruikers worden simpelweg met de twee secundaire geleiders verbonden.

Houd bij de aansluiting rekening met de totale belasting. De som van het vermogen van alle aangesloten verbruikers mag het nominale vermogen van de transformator (uitgedrukt in VA) niet overschrijden. Bij inductieve verbruikers, zoals kleine motoren of transformatoren in serie, moet je ook rekening houden met het aanloopvermogen. Sluit verbruikers bij voorkeur parallel aan, zodat elk apparaat de volledige secundaire spanning ontvangt. Gebruik voor de bedrading op de secundaire zijde een kabel die geschikt is voor de te verwachten stroom en de omgevingscondities.

Mag je de secundaire aarde van een veiligheidstransformator verbinden met de installatieaarde?

Nee, de secundaire zijde van een veiligheidstransformator mag niet worden verbonden met de installatieaarde. Zodra je een van de secundaire geleiders of het secundaire circuit aardt, verlies je de galvanische scheiding die de veiligheidstransformator juist biedt. De bescherming tegen indirect contact vervalt daarmee volledig en de transformator functioneert dan niet meer als veiligheidstransformator conform de NEN-EN-IEC 61558-norm.

Dit is een van de meest kritieke punten bij het aansluiten van een veiligheidstransformator. De behuizing van de transformator zelf wordt wel geaard (via de PE op de primaire zijde), maar het secundaire circuit blijft zwevend. In medische omgevingen en besloten ruimten is dit principe extra belangrijk: de zwevende secundaire kring zorgt ervoor dat bij een eerste isolatiefout geen gevaarlijke stroom via een persoon naar aarde kan vloeien. Controleer na de installatie altijd met een isolatiemeter of de scheiding intact is.

Welke kabeldoorsnede en beveiliging heb je nodig voor 12 V- en 24 V-circuits?

De benodigde kabeldoorsnede en beveiliging voor 12 V- en 24 V-circuits hangen af van de stroom die door het circuit vloeit. Bij lage spanning is de stroom bij hetzelfde vermogen aanzienlijk hoger dan bij 230 V, wat vraagt om dikkere kabels en een passende beveiliging dicht bij de transformator.

Kabeldoorsnede berekenen

Bereken de stroom met de formule: I = P / U. Bij een verbruiker van 240 watt op 24 V is de stroom 10 ampère. Voor 10 A op een korte afstand volstaat doorgaans een kabel van 1,5 mm², maar bij langere leidingen of hogere stromen is 2,5 mm² of meer nodig om de spanningsval binnen de toegestane grenzen te houden. Houd de spanningsval op de secundaire leiding bij voorkeur onder de 3% van de nominale spanning.

Beveiliging van het secundaire circuit

Beveilig het secundaire circuit met een automaat of zekering die is afgestemd op de maximale stroom van de transformator en de kabeldoorsnede. Plaats de beveiliging zo dicht mogelijk bij de secundaire klemmen van de transformator. Op de primaire zijde zorgt de beveiliging van de voedende groep voor de bescherming van de transformator zelf. Gebruik geen beveiliging die te ruim is gedimensioneerd: een te grote zekering beschermt de kabel niet meer afdoende.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij het aansluiten van een veiligheidstransformator?

De meest voorkomende fouten bij het aansluiten van een veiligheidstransformator zijn het aarden van de secundaire zijde, het overschrijden van het nominale vermogen en het verwisselen van primaire en secundaire klemmen. Elk van deze fouten kan de veiligheid in gevaar brengen of de transformator beschadigen.

Een overzicht van de fouten die je wilt vermijden:

• Secundaire zijde aarden: Dit vernietigt de galvanische scheiding en maakt de transformator ongeschikt voor zijn veiligheidsfunctie.
• Primaire en secundaire klemmen verwisselen: Dit levert direct gevaar op en kan de transformator onherstelbaar beschadigen.
• Overbelasting: Meer vermogen aansluiten dan het nominale VA-vermogen van de transformator leidt tot oververhitting en vroegtijdige uitval.
• Verkeerde kabeldoorsnede: Te dunne kabels op de secundaire zijde veroorzaken spanningsval en brandgevaar bij hoge stromen.
• Geen beveiliging op de secundaire zijde: Zonder zekering of automaat op het secundaire circuit is er geen bescherming bij kortsluiting in de verbruikersleiding.
• Behuizing niet aarden: De primaire behuizing moet altijd worden geaard, ook al blijft de secundaire kring zwevend.

Controleer na de installatie altijd of de isolatieweerstand tussen primaire en secundaire zijde voldoet aan de eisen van de NEN-EN-IEC 61558-norm. Een meting met een isolatiemeter geeft zekerheid dat de galvanische scheiding intact is en dat de installatie veilig in gebruik kan worden genomen.

Hoe ACE Transformers and Coils helpt bij uw veiligheidstransformator

Standaard veiligheidstransformatoren passen niet altijd bij de specifieke eisen van uw installatie. Wij ontwerpen en produceren veiligheidstransformatoren volledig op maat, zodat het vermogen, de spanning en het formaat exact aansluiten op uw toepassing. Dat geldt voor enkelvoudige prototypes evengoed als voor grotere series.

Wat wij bieden:

• Maatwerk op spanning (12 V, 24 V of afwijkend) en vermogen in VA
• Ontwerp en productie conform NEN-EN-IEC 61558 en aanverwante normen
• Advies over aarding, aansluitmethoden en correcte beveiliging
• Productie in een stofarme omgeving, inclusief ingieten van spoelen in epoxyhars of PU-hars
• Levering van één stuk tot grote series, inclusief assemblage

Of het nu gaat om een veilige voeding voor een besloten ruimte, een medische omgeving of een badkamerinstallatie: wij denken met u mee van specificatie tot eindproduct. Bekijk ons aanbod van transformatoren en spoelen of neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek over uw specifieke situatie.